بررسی مقطع متوسطه در آموزش و پرورش کشورهای اروپایی

بررسی مقطع متوسطه در آموزش و پرورش کشورهای اروپایی

بررسی مقطع متوسطه در آموزش و پرورش کشورهای اروپایی: در کتابی به قلم دکتر محمدعلی فرجاد، ویژگی‌های مقطع آموزشی متوسطه در کشورهای اروپایی بررسی شده است

انقلاب صنعتی اروپا، در نظامهای آموزش و پرورش دگر گونیهای فراوان به وجود آورد و بویژه، در آموزش متوسطه تغییرات زیادی داد. تا پیش از انقلاب صنعتی در اروپا، هدف آموزش و پرورش تربیت نیروی انسانی ماهر و نیمه ماهر برای جذب در بازار کار نبود، بلکه غرض اصلی، انتقال یک رشته اطلاعات و معلومات به جوانان بود که در نتیجه آن، فارغ التحصیلان دبیرستانها تنها برای اشغال مناصب رسمی‌دولتی آمادگی پیدا می‌کردند‌؛ این مطلبی است که در نوشته‌های جان لاک و بخصوص، در اثر مشهور او «اندیشه‌هایی درباره آموزش و پرورش» دیده می‌شود.

انتخاب بهترین‌ها برای تحصیلات عالی مقصودی بود که علمای تعلیم و تربیت همواره به آن توجه داشتند. فراگرفتن زبان لاتین و تحصیل به‌این زبان جزء برنامه‌های مترقی محسوب می‌شد. در پایان قرن نوزدهم، فراگرفتن زبانهای جدید در برنامه‌های مدارس گنجانده شد و همچنین آموزش ریاضیات و علوم توجه مسئولان امور را به خود جلب کرد. موضوع دیگری که در تعلیم و تربیت سابق به چشم می‌خورد اختصاصی بودن تحصیلات عالی برای طبقات مرفه جامعه بود: تنها فرزندان آنان بودند که می‌توانستند به ادامه تحصیل در رشته‌های مورد دلخواهشان بپردازند. بنابراین تکلیف ادامه تحصیل اکثریت نوجوانان در پایان دوره ابتدایی کاملا مشخص می‌شد؛ آنان پس از اتمام دوره ابتدائی در یک دوره کوتاه مدت حداکثر ۲ سال، یعنی تا سن 14 سالگی، به فراگرفتن اطلاعات فنی و حرفه‌ای برای جذب در بازارهای کار مشغول می‌شدند. با گذشت زمان، بتدریج تقاضا برای ادامه تحصیل در دوره‌های عالی افزایش یافت و‌این جریان آموزش و پرورش متوسطه را تحت تأثیر خود قرارداد. بر اثر آن فراگرفتن علوم و فنون جدید، زبانهای خارجی مدرن، تاریخ و جغرافیا، علوم پایه و ریاضیات و هنر به طور گسترده‌ای در برنامه‌های آموزشی دوره متوسطه گنجانده شد. بتدریج، فرزندان طبقات کارگران نیز به آموزشی عالی راه پیدا کردند. مجموعه‌این تحولات محتوای آموزش متوسطه را از آن چه تا آن زمان بود دگرگون ساخت.

انقلابی بزرگ در جامعه اروپا و در اقتصاد آن صورت گرفته بود و جامعه به تکنولوژی و نیروهای ماهری نیاز داشت که بتوانند چرخ اقتصاد کشور را به گردش درآورند.‌این وظیفه، یعنی تربیت نیروهای کارآمد به عهده آموزش و پرورش گذاشته شده بود. گسترش روز افزون مدارس فنی و پرورش افراد در رشته‌های مختلف صنعتی مورد علاقه بسیار جامعه بود و ناچار در برنامه‌های تعلیمات متوسطه تجدید نظر کلی به عمل آمد. تکنولوژی جدید به آموزش متوسطه راه یافت و آموزش زبانهای علمی‌(فرانسه و انگلیسی) جای زبان لاتین را تاحد زیادی گرفت.

آمریکا۔ دوره متوسطه از سن ۱۲ سالگی آغاز می‌گردد. طول آن 6 سال است و به دو دوره ۳ ساله تقسیم می‌شود. دوره ۳ ساله اول را «جونیور اسکول» و دوره ۳ ساله دوم را «سینبوراسکول» می‌نامند. دوره دوم، مقارن با زمانی است که دانش‌آموزان رشته اختصاصی تحصیلی خود را انتخاب می‌کنند و برای‌این مقصود، لازم است که استعدادهای آنان برای شرکت در‌این دوره کشف شود. بنابراین، راهنمایان تحصیلی و حرفه‌ای و مشاوران در‌این برنامه نقش مهمی ‌به عهده دارند. سیستم آموزش متوسطه آمریکا بر نظامهای آموزشی کشورهای غربی اروپا تأثیر گذاشته است و‌ این برنامه‌ها کم و بیش در کشورهای اروپایی هم به اجرا در می‌آید.

به منظور دموکراتیزه کردن آموزش و پرورش در آمریکا، در حال حاضر اقدامات مؤثری صورت گرفته است. به‌این معنی که تقریبا همه دانش‌آموزان به دبیرستانها راه پیدا کرده‌اند. اغلب دبیرستانهای آمریکا به صورت جامع اداره می‌شوند. در ‌این دبیرستانهاست که استعداد دانش‌آموزان مشخص می‌شود و هرکس به دنبال علاقه و ذوق و استعداد خود می‌رود. برنامه‌های دبیرستانها طوری تدوین شده که ۲۰ درصد از دانش‌آموزان به سوی تحصیلات عالی سوق داده می‌شوند و ۲۰ درصد به مدارس فنی و حرفه‌ای هدایت گردند و 60 درصد بقیه در مشاغل مختلف جذب بازار کار می‌شوند. در دوره «سنيوراسکول »، دانش‌آموزان به کمک مشاوران و راهنمایان تحصیلی خود به انتخاب واحدهای مورد علاقه خویش می‌پردازند.

در دبیرستانهای جامع غیر از مواد عمومی، علمی‌و ادبی که از قدیم در تمام دبیرستانها تدریس می‌شده رشته‌های مختلف فنی وحرفه‌ای از جمله، تجارت و مشاغل، صنایع، کشاورزی، خانه داری و برنامه‌های آموزشی خاص از قبیل موسیقی و هنر نیز داير است. دوره‌های مقدماتی پزشکی و داندان پزشکی و گرایش‌های آنها هم در بعضی دبیرستانها تدریس می‌شود. در مراکز آموزش تجارت که کالج خوانده می‌شوند، دروسی از قبيل فروشندگی، منشی‌گری، ماشین نویسی، و مدیریت برای دختران دایر است. در بخش زراعت تهیه لبنیات، بذر گیاهان و غیره به پسران آموخته می‌شود.

وسعت فعالیتهای آموزشی در ‌اینگونه مدارس بسیار زیاد است، بنابراین دانشجویان از همه امکانات لازم برای تشخیص استعدادهای خود و دنبال کردن آنها برخوردارند. فارغ التحصیلان‌این دبیرستانها به دوره‌های 3 ساله فنی و حرفه‌ای هدایت می‌شوند. کسانی که در‌این دوره‌ها شرکت می‌کنند، پس از فراغت از تحصیل، یا شاغل می‌شوند و یا برای ادامه تحصیل به دانشگاهها می‌روند، مدارس جامع معمولا به کارگاههای وسیع مجهز هستند، کارگاههای نجاری، فلزکاری، آهنگری و غیره که تعداد زیادی از دانش‌آموزان در آنها به فراگرفتن مقدمات حرفه وفن مشغول می‌شوند.

کشورهای اسکاندیناوی: دوره ابتدایی در کشورهای اسکاندیناوی ۷ سال است. در نروژ، دوره دبیرستان از سال ۱۹۵۰ آغاز شد. در آن زمان، دبیرستانها زبان لاتین درس می‌دادند. از سال ۱۸۵۰، دبیرستانهای جدیدی تأسیس شدند که در آنها زبانهای خارجی و علوم تدریس می‌شود . در سال ۱۸۹۹ انواع مدارس نروژ عبارت بودند از:

1- مدارسی که زبان اصلی تدریس در آنها لاتین بود؛

۲- مدارس جدید که در آنها تاریخ، جغرافیا، ریاضیات و زبانهای خارجی از قبیل انگلیسی و فرانسه تدریس می‌شد؛

۳- مدارسی که علاوه بر دروس مذکور، در سطح وسیع به آموزش موسیقی و هنر و فعالیتهای فوق برنامه می‌پرداختند؛

مدارس لاتین، مدارسی بود که جنبه سنتی داشتند و به آنها «جمنازيوم» می‌گفتند ومدت تحصیل در آنها 4 یا ۵ سال بود. ‌این مدارس تقریبا نظير مدارس «گرامر اسکول » در انگلستان بودند که دانش‌آموزان را برای ورود به دانشگاهها آماده می‌کردند. در دو سال اول تحصیلات ‌این دوره، دروس عمومی‌تدریس می‌شد و غرض‌این بود که دانش‌آموزان در انتقال از مدرسه‌ای به مدرسه دیگر دچار اشکال نشوند.

سوئد: آموزش و پرورش در سوئد نیز مثل نروژ، برای همه افراد تا سن ۱۵ سالگی رایگان واجبای است، از سن ۱۹ سالگی، دانش‌آموزان به رشته‌های مختلف راه می‌یابند. هدف برنامه‌های دوره ابتدایی، انتقال اطلاعات عمومی‌ به کودکان تا سن 14 سالگی است. از آن به بعد، نوجوانان به مدارس متوسطه ۳ ساله، تحت عنوان «ریل اسکول» معرفی می‌شوند، تحصیل در‌این دوره برای همه نوجوانان مجانی و اجباری است. در پایان تحصیلات به دانش‌آموزان گواهینامه‌ای اعطا می‌شود و دانش‌آموزان مختارند که پس از‌این دوره یکی از‌این دو راه را انتخاب کند: یا به شرط داشتن شراط لازم به تحصیل در دانشگاه بپردازند، و یا شغل و حرفه‌ای انتخاب کنند.

کسانی که قصد ادامه تحصیل در دانشگاه را دارند، باید از سن 14 سالگی به مدت ۳ سال در دبیرستانهای جیمنازیوم به تحصیل بپردازند و پس از آن در امتحانات ویژه‌ای شرکت کنند و در صورت توفیق در‌این امتحانات، به دانشگاه راه یابند. در سالهای اخیر، در برنامه‌های جمنازیوم تغییرات زیادی داده شده است. مواد درسی آنها مانند همان موادی است که در دبیرستانهای عمومی‌تدریس می‌شود و تاکید زیاد بر علوم و ریاضیات و زبانهای خارجی است. علاوه بر‌اینها، به تعلیمات روستایی متناسب با نیازهای مناطق گوناگون کشور توجه زیادی معطوف می‌شود. دبیرستانهای روستایی حتی با ۱۵ نفر از دانش‌آموزان 14 تا ۱۸ ساله تشکیل می‌شوند. شوراهای محلی موظفند برای‌این داوطلبان کلاسهای شبانه دایر کنند، با کمک روستاهای مجاور یک دبیرستان برای هر منطقه تأسیس نمایند.

آلمان: سیستم آموزش و پرورش آلمان نیز بعد از انقلاب صنتعی اروپا دچارتحولات زیادی شده است. نظام آموزشی آن از قدیم نظامی‌متکی بر انتخاب بهترین افراد برای مدارس متوسطه بوده است. مدارس جيمنازیوم در آلمان هنوز هم بر همین پایه فعالیت دارند. روی هم رفته در آلمان نیز ۲ نوع دبیرستان وجود دارد : ریل اسکول و گیمنازيوم. زبان خارجی که قبلا در‌این مدارس تدریس می‌شد لاتین و یا یونانی بود. ولی بعدها تدریس زبانهای انگلیسی و فرانسه نیز در آنها معمول شد. در آلمان، غیر از دبیرستانهای مزبور یک نوع دبیرستان دیگر به هم فعالیت دارند که نسبت به دبیرستانهای قبلی از نظر برنامه‌ها و مواد درسی پیشرفته ترند و در آنها ۲ زبان خارجی تدریس می‌شود در برنامه‌های آنها بر علوم وریاضیات تأكيد فراوان می‌شود. علاوه بر دبیرستانهای مزبور، در سطح روستاهای بزرگ دبیرستان دیگر دایر است که مواد برنامه‌های درسی آنها متناسب با نیازهای منطقه تعیین می‌گردد و مدت تحصیل در آنها ۷ سال است. کیفیت و حجم مواد درسی در‌این دبیرستانها با دبیرستانهای شهری تفاوت زیادی ندارد، جز آنکه در‌این مدارس، به نیازهای روستائیان توجه بیشتری معطوف می‌شود و در وس متناسب با کشاورزی و صنایع رایج در منطقه در برنامه‌های آنها گنجانده می‌شود. به عنوان مثال، در باوریا یکی از مناطق روستایی آلمان، دبیرستانهایی وجود دارند که از نظر کیفیت فعالیتهای آموزشی با مدارس شهرهای بزرگ رقابت می‌کنند .

در روستاها پسران و دختران در دوره دبستان با هم در یک محل تحصیل می‌کنند ولی دوره‌های دبیرستانی برای دختران و پسران به طور مجزا برگزار می‌شود. مدت تحصیل در دوره ابتدایی و متوسطه برای دختران ۱۳ سال است، یعنی ۱۰ سال تحصیلات عمومی‌و ۳ سال تحصیلات اختصاصی. فارغ الحصیلان مدارس روستائی نمی‌توانند به دانشگاهها راه پیدا کنند ولی می‌توانند در مراکز تربیت معلم به ادامه تحصیلات خود بپردازند و اغلب فارغ التحصیلان‌این مراکز‌این محدودیت را تبعیضی می‌دانند که در باره آنها روا داشته شده است . از دبیرستانهای آلمان از لحاظ برنامه‌ها و تنوع رشته‌های فنی وحرفه‌ای در وضع بسیار خوبی قرار دارند. تعداد رشته‌های صنعتی و حرفه‌ای در آنها به حدی است که هر دانش آموزی به آسانی می‌تواند رشته مورد علاقه خود را پیدا کند و تحصیلات خود را در آن رشته به پایان برساند.

آموزش متوسطه در آلمان آموزش و پرورش زیر نظر مقامات محلی اجرا می‌شود. هریک از مناطق کشور را «لاندور» می‌نامند. هزینه‌های آموزش و پرورش به طور کلی به عهده مقامات محلی است.

برای دانش‌آموزانی که به عللی از عهده ادامه تحصیل بر نمی‌آیند، مدارس خاصی دایر است.‌این مدارس در حقیقت دوره‌های تکمیلی ابتدائی را ارائه می‌کنند. تحصیل در آنها ۲ سال طول می‌کشد و شبانه روزی است.

هلند: آموزش و پرورش در هلند از اعتبار خاص برخوردار است. آموزش متوسطه در آن کشور از نظر آماده ساختن دانش‌آموزان برای رشته‌های مختلف صنعت و تجارت با آنچه در آلمان معمول است، رقابت و برابری می‌کند. دانش‌آموزان در سن ۱۳ سالگی به مدارس متوسطه وارد می‌شوند و آموزش برای کلیه آنان رایگان و اجباری است. دبیرستانهای هلند هم جمنازیوم نامیده می‌شوند و طول دوره آنها 6 سال است. زبانهایی که در‌این مدارس تدریس می‌شوند، عبارتند از: هلندی ، فرانسوی، انگلیسی و آلمانی. دانش‌آموزان از سال چهارم متوسطه به انتخاب رشته مورد علاقه خود می‌پردازند. زبانهای لاتین و یونانی نیز در بعضی از ‌این مدارس تدریس می‌شود.

نوع دیگری از دبیرستانهای هلند وجود دارند که طول دوره تحصیل در آنها ۵ سال است و مواد درسی آنها عبارتند از: ریاضیات، فیزیک، اقتصاد، آمار، تاریخ و جغرافيا، زیست شناسی، زمین شناسی و 4 زبان خارجی و دروس تجارت و دروس عمومی‌ادبیات و هنر. ‌این مدارس به دو بخش تقسیم می‌شوند: بخش ادبیات و علوم انسانی و بخش علوم و صنعت.

سوئیس: سیستم آموزش و پرورش در سوئیس غیر متمرکز است. هر استان کانتون خوانده می‌شود و آموزش و پرورش هركانتون زیر نظر مقامات محلی قراردارد. برای پذیرش داوطلبان در مدارس عالی، انتخاب بهترین‌ها مطرح است مدت تحصیل در استانهای مختلف متفاوت است و از 1 تا ۸ سال طول می‌کشد. در سوئیس ۳ نوع دبیرستان وجود دارد: گراند اسکول، ریل اسکول ، وپروجیمنازيوم. در دبیرستانهای پروجیمنازيوم زبانهای لاتین و یویانی هم تدریس می‌شود. ولی در دبیرستانهای دیگر تأکید بیشتر بر علوم و ریاضیات گذاشته شده است . در ‌این کشور ۳ زبان فرانسه، آلمانی و محلی رایج است. سوئیس در حقیقت به ۲ ناحیه کاملا مجزا از یکدیگر تقسیم شده است: سوئیس فرانسه و سوئیس آلمان.