ایجاد هویت ملی با رویکرد تدریس تسهیل‌گر

ایجاد هویت ملی با رویکرد تدریس تسهیل‌گر

ایجاد هویت ملی با رویکرد تدریس تسهیل‌گر: گری فنستر میچر در کتاب رویکردهای تدریس به ایجاد هویت ملی در دانش آموزان با استفاده از رویکردهای مختلف تدریس می پردازد

رویکرد تسهیل‌گر اعتبار و ارزش بسیار زیادی برای اعطای فرصت و ترغیب انسان برای شدن و تحول یافتن برحسب شرایط منحصر به فرد خویش قائل است. درواقع، رویکرد تسهیل‌گر مفهوم ضمنی خودشناسی و خودشکوفایی است. همین طور، معلم تسهیل‌گر حق تحميل ایده‌ها، ایدئولوژی‌ها، علایق و وظایف به دانش آموزان را ندارد. اما دانش آموز چگونه هویتهای فرهنگی یا ملی را بدون وجود میزانی از تحميل شکل می‌دهد؟ زمانی که دانش آموزان ملزم می‌شوند که در فرآیند تربیت خویش داستانهایی را در مورد کشور بیاموزند؛ هنگامی که آموزش می‌بینند که به پرچم و دیگر سمبل‌های ملی احترام بگذارند؛ وقتی در زمان درگیری‌های مسلحانه در مورد ایثار و از خودگذشتگی ملی با آنان گفت و گو می‌شود یا درباره این موضوع مطالعه می‌کنند؛ زمانی که آنان سرودهای معینی را می‌آموزند و سوگندهای خاصی را از حفظ زمزمه می‌کنند، این فعالیت‌ها احساسات، هویتها و وظیفه شناسی آنها را شکل می‌دهد.

برای مثال، در ایالات متحده، از مدت‌ها پیش پذیرفته شده که صیانت از دموکراسی و هویت ملی مستلزم وجود تعلیم و تربیت عمومی است. ایالت، هم در شکل ایالتی و هم در قالب حکومت‌های فدرال، حق تضمین صیانت از کشور و ایده آل‌هایی را که کشور از آن دفاع می‌کند برای خود مسلم می‌داند. به عنوان بخشی از این حق، ایالت مدارسی را تأسیس می‌کند که بخشی از رسالت آنها عبارت است از تضمین اینکه دانش آموزان شهروندانی شوند که تاریخ کشور را درک کرده، ایده آل‌ها و اصول اساسی آن را فهمیده و ضرورت دفاع از این اصول و ایده آل‌ها را زمانی که مورد تهدید واقع می‌شوند بپذیرند. بر این اساس، ایالت فرض می‌کند که تحميل ادراکها و دیدگاه‌های معین به نوجوانان موجه و قابل قبول است (با افزایش درک دانش آموزان، آنان به شهروندان و شخصیت‌هایی تبدیل می‌شوند که اگر رهبران و سیاست‌ها در زنده ی داشتن اصول و ایده آل‌های اساسی با ناکامی روبه رو شوند، احتمالا در راستای ایجاد تغییر و حتی انقلاب فعالیت خواهند کرد).

رویکرد تسهیل‌گر به شدت بر اثر تحميل و حتی کمترین نشانه‌های تلقین فکری به چالش کشیده می‌شود. بنابراین، ایجاد هویت ملی در محیط مدرسه برای معلم تسهیل‌گر بسیار مسئله ساز است. شاید بتوان این چالش را با این اعتقاد که ایجاد هویت ملی هدف برتر مدرسه است و باید به عنوان یک استثناء برای مدیران تسهیل‌گر مجاز شمرده شود برطرف نمود. با این اعتقاد، معلم تسهیل‌گر چیزهایی مانند این موارد را می‌گوید:

«بسیار خوب، من اجازه می‌دهم تا تحمیل در ارتباط با آرمان‌های مربوط به ایجاد هویت ملی انجام شود، اما تنها برای تحقق این آرمان. البته در رابطه با دیگر مقوله‌های دانش و اهداف باید در حد امکان بکوشم تا نیازها و علایق دانش آموزان برجسته شود».

ما مطمئن هستیم که خوانندگان تشخیص می‌دهند که این گونه پاسخ‌ها مانند خاصیت لغزندگی در هر سطح شیب دار است. بار دیگر می‌گوییم، ترسیم مرز برای معلم تسهیل‌گر بسیار دشوار است. بررسی این که دیگر رویکردهای تدریس چگونه به مسئله ایجاد هویت ملی از طریق تحميل مجموعه ای مشترک از داستانها، سرودها، سمبل‌ها و سوگندها پاسخ می‌دهند، موضوعی مورد علاقه است. لحظه ای مکث کنید تا پیرامون آن از ابتدا تا انتها فکر کنید. رویکرد اجرایی، آزاداندیشانه و رهایی بخش کجا قرار دارند؟ ما پاسخ مختصری ارائه داده و شما را ترغیب می‌کنیم تا این پاسخ‌ها را بیش از آنچه در این جا می‌گوییم بسط دهید.

تحميل در رویکرد اجرایی مسئله ای غامض نیست، البته مشروط به این که در دو قطب افراط و تفریط نباشد. با وجود این، منظور ما این نیست که مجری پشتیبان تلقین فکری است. این واژه در حال حاضر معناهای ضمنی منفی دارد که باید به صورت متعادل و با احتیاط مورد استفاده قرار گیرد. اما اگر به دقت در آن تأمل کنید متوجه خواهید شد که همه رویکردهای تدریس، به مثابه شیوهای آموزشی، تا حدودی مبتنی بر تلقین هستند. از آنجا که در رویکرد اجرایی، در مقایسه با معلمانی که سایر رویکردها را عرضه می‌کنند، نسبت به حقیقت، شواهد و یکپارچگی توجه کمتری وجود ندارد، مجری درک می‌کند که برنامه درسی، معیارهای تحقق آن و بسیاری از ابزارهای اجرای آن تا حد زیادی در جای دیگر تعیین می‌شود و برای اجرا در سطح کلاس در اختیار معلم قرار می‌گیرد. بنابراین، این احتمال وجود ندارد که مجری برای تحمیل سوگندها، داستان‌ها و سمبل‌های خاصی که بسیاری معتقدند بخشی از میراث ملی به حساب می‌آید، دچار زحمت و مسئله شود.

مربی آزاداندیش بیشتر در مقابل تحميل مقاومت می‌کند، اما احتمالا به آن به چشم ضرورت ایجاد هویت ملی مشترک نگاه می‌کند. در نگاه مربی آزاداندیش، این فرآیند با استدلال و تحلیل انجام می‌شود. مربی آزاداندیش اعتقاد دارد که اگر اصول و ایده آل‌ها در مقابل محک بررسی عقلانی دوام آورند و از توجیه قوی برخوردار باشند، باید توسط دانش آموزان پذیرفته شود. همچنین، او بین میهن پرستی کورکورانه و پذیرش عقلانی و منطقی اصول آزادی‌های اساسی تمایز ایجاد می‌کند. با وجود این، امکان دارد او همانند مربی تسهیلگر تغییر رویه ای انجام داده و بر این باور باشد که مسائل ناظر به هویت ملی آن چنان الزام آور است که میزانی از تحمیل را توجیه می‌نماید. شاید معلم آزاداندیش این موضع را با استناد به این ادعا بیشتر توجیه کند که زمان و فرصت کافی برای اینکه همه چیز در معرض تحليل عميق قرار گیرد وجود ندارد و بنابراین میزانی از تحمیل به ویژه در مورد هدف‌هایی که وجهه عمومی بالایی داشته و از پشتیبانی عمومی برخوردارند جایز است. چنین مصالحه‌هایی در بستر مطالبات پیچیده و متعددی که از نظام آموزشی وجود دارد واقعیت دارند.

هر چند آگاهی از این نکته مهم است که زمانی که معلم چنین تعدیل‌هایی را در مورد این که محتوا چگونه آموزش داده شود انجام می‌دهد، خارج از قواعد و اصول رویکرد مورد قبول خود نسبت به تدریس گام بر می‌دارد آیا شما می‌توانید واکنش معلم رهایی بخش را به چنین مصالحه‌هایی که توسط معلم آزاداندیش، تسهیل‌گر و مجری صورت می‌پذیرد تصور کنید؟ در صورتی که شما پاسخ دهید که او از چنین مصالحه‌هایی تخطی خواهد کرد، پاسخ شما درست خواهد بود. معلم رهایی بخش، در قالب تلاش هماهنگ برای پرهیز از تحمیل، برنامه درسی را به شکل مسائلی در می‌آورد که باید مورد مطالعه قرار گیرد، روی آن کار شود و بر اساس آن عمل شود. برای معلم رهایی بخش، هر موضوع آموزشی باید مورد بررسی و مداقه قرار گیرد، به ویژه موضوعاتی که مربوط به سیاست،  فرهنگ و اقتصاد است. افزون بر این، او نگران است که تحمیل هویت و علایق، اغلب به منظور پنهان کردن بی عدالتی در رفتار و دیگر سوء استفاده‌های از قدرت و امتیازهای ویژه انجام شود. خطری که عمدتا از طریق پذیرش نیاز به تحمیل عقاید و اصول خاصی به بار می‌آید این است که علایق طبقه مرفه و مقتدر جامعه برآورده خواهد شد و علایق افراد ضعیف و کم توان نادیده انگاشته می‌شود.